(Vietnamese) Chứng Ngộ, Trải Nghiệm và Trải Nghiệm Bất Nhị Từ Các Góc Độ Khác Nhau - Realization and Experience and Non-Dual Experience from Different Perspectives
Chứng ngộ, trải nghiệm và trải nghiệm bất nhị từ các góc nhìn khác nhau
(Viết bởi PasserBy)
AEN, bạn đã đăng một số bài viết rất thú vị và có chất lượng tốt trên blog này. Tôi thích đọc những bài ấy, cũng như những bài bạn đã viết trên TheTaoBums và diễn đàn của bạn. Thật ra, trong tất cả những bài gần đây bạn đã đăng trong 2 tháng qua, tôi thích bài nói chuyện của Rob Burbea nhất, nhưng không hiểu sao tôi lại không có ‘thôi thúc ngay lúc ấy’ để bình luận cho đến khi bài viết này của Rupert xuất hiện. Tôi không biết tại sao, nhưng tôi sẽ để cho thôi thúc ấy tự viết ra. :)
Khi đọc qua những bài viết này, có vài điểm nảy ra trong tôi, nên tôi sẽ ghi chúng lại và mở rộng dần trong khi trình bày.
1. Về trải nghiệm và chứng ngộ
Bình luận của Soh: Xem thêm bài viết liên quan — Trải nghiệm, thoáng thấy và nhận ra I AM so với chứng ngộ I AM (sự chắc chắn về Hiện hữu)
Một trong những phản ứng trực tiếp và tức thì của tôi sau khi đọc các bài viết của Rob Burbea và Rupert là họ đã bỏ lỡ một điểm rất quan trọng, thậm chí là điểm quan trọng nhất, khi nói về Trải nghiệm Nhân chứng vĩnh hằng — Chứng ngộ. Họ tập trung quá nhiều vào trải nghiệm mà bỏ qua chứng ngộ. Thành thật mà nói, tôi không thích tạo ra sự phân biệt này, vì tôi cũng xem chứng ngộ là một dạng trải nghiệm. Tuy nhiên trong trường hợp đặc thù này, sự phân biệt ấy có vẻ thích hợp, vì nó có thể minh họa rõ hơn điều tôi đang cố truyền đạt. Điều này cũng liên hệ đến vài lần bạn mô tả với tôi những trải nghiệm Tánh Biết tựa không gian và hỏi liệu chúng có tương ứng với tuệ giác giai đoạn một về Nhân chứng vĩnh hằng hay không. Dù bạn có những trải nghiệm ấy, tôi đã nói với bạn là ‘không hẳn’, mặc dù bạn nói với tôi rằng bạn đã trải nghiệm rõ ràng một cảm thức hiện diện thuần khiết.
Vậy điều gì còn thiếu? Bạn không thiếu trải nghiệm, bạn thiếu chứng ngộ. Bạn có thể có cảm giác hay cảm thọ an lạc về sự rộng mở bao la; bạn có thể trải nghiệm một trạng thái phi khái niệm, không có đối tượng; bạn có thể trải nghiệm sự sáng rõ như gương, nhưng tất cả những trải nghiệm này không phải là Chứng ngộ. Không có ‘eureka’, không có ‘aha’, không có khoảnh khắc bừng sáng trực giác tức thời, trong đó bạn hiểu ra một điều không thể phủ nhận và không thể lay chuyển — một xác tín mạnh đến mức không ai, ngay cả Đức Phật, có thể lay chuyển bạn khỏi chứng ngộ này, bởi hành giả thấy chân lý của nó quá rõ ràng. Đó là tuệ giác trực tiếp và không thể lay chuyển về chính ‘Bạn’. Đây là chứng ngộ mà một hành giả phải có để đạt ngộ (satori) trong Thiền. Bạn sẽ hiểu rõ vì sao những hành giả ấy khó buông bỏ ‘I AMness’ này và chấp nhận giáo lý vô ngã (anatta) đến vậy. Thật ra không có chuyện buông bỏ ‘Nhân chứng’ này; đúng hơn, đó là sự đào sâu tuệ giác để bao gồm tính bất nhị, tính vô nền tảng và tính tương liên của bản tánh sáng tỏ của chúng ta. Như Rob đã nói, “hãy giữ trải nghiệm nhưng tinh luyện các kiến giải”.
Sau cùng, chứng ngộ này tự nó không phải là điểm kết thúc; nó là sự khởi đầu. Nếu chúng ta thành thật, không phóng đại quá mức và không bị cuốn đi bởi tia thấy ban đầu này, chúng ta sẽ nhận ra rằng mình không đạt được giải thoát nhờ chứng ngộ này; trái lại, chúng ta còn khổ nhiều hơn sau chứng ngộ này. Tuy nhiên nó là một điều kiện mạnh mẽ thúc đẩy hành giả bước vào một hành trình tâm linh để tìm kiếm tự do đích thực. :)
Bình luận của Soh: Khi John Tan/Thusness viết bài này cho tôi vào năm 2009, tôi chỉ mới có những tia lóe về ‘I AM’. Sự chắc chắn trọn vẹn về Hiện hữu, vốn đánh dấu Chứng ngộ Chân Ngã (Self-Realization), chỉ xảy ra với tôi vào năm sau, tháng 2 năm 2010. Lý do John nói ‘chúng ta khổ nhiều hơn sau chứng ngộ [I AM] này’ là vì những mất cân bằng năng lượng mà ông đã kích hoạt sau chứng ngộ ‘I AM’ của chính mình. Tuy nhiên, giai đoạn sau chứng ngộ ‘I AM’ của tôi thì an lạc và phần lớn không gặp vấn đề, vì tôi đã tránh được các cạm bẫy và cách thực hành sai lầm bằng cách làm theo những chỉ điểm và hướng dẫn của John. Tôi đã trình bày chi tiết những điều này ở chương Những lời khuyên về mất cân bằng năng lượng trong Awakening to Reality: A Guide to the Nature of Mind.
2. Về buông bỏ
Trước khi tiếp tục, tôi phải cảm ơn bạn vì công sức lớn lao khi đánh máy toàn bộ bài nói chuyện của Rob Burbea và chia sẻ bản ghi này. Nó chắc chắn đáng để đọc đi đọc lại nhiều lần. Trong bản ghi chép có 3 đoạn nói về buông bỏ; tôi sẽ thêm vài bình luận vào những đoạn này.
Bây giờ, một khả năng là thông qua việc phát triển sự chú tâm, phát triển chánh niệm theo một cách rất sắc bén, với nhận biết rất tập trung và sự chú tâm rất sáng, một dạng nhận biết tinh tế, gần như hiển vi, và thực sự tinh luyện chánh niệm như vậy. Và điều xảy ra là thực tại được hiển lộ cho chúng ta qua lăng kính ấy là một thực tại biến đổi rất nhanh chóng. Mọi thứ giống như các điểm ảnh trên màn hình đang thay đổi, như cát rơi trên mặt hồ: chỉ là đổi thay, đổi thay, đổi thay; sinh khởi và hoại diệt, sinh khởi và hoại diệt — tất cả đều được bao gồm trong thức ấy. Vì vậy, cảm thức về thức là cảm thức về những sát-na thức sinh khởi rất nhanh: sát-na thức, sát-na thức, mỗi sát-na sinh khởi trong tương quan với điều gì đó. Và bạn thấy điều này rất thường gặp trong các luận giải về Kinh tạng Pāli; điều này cũng có đôi chút trong những lời Đức Phật dạy, nhưng chủ yếu là trong các luận giải. Nhưng một lần nữa, điều đó có thể rất hữu ích nếu người ta có thể phát triển theo hướng ấy nhờ sự liên tục của chánh niệm. Điều mà cách ấy đem lại là: khi thấy toàn bộ sự vô thường này, không có gì để bám giữ. Mọi thứ chỉ đang trượt qua các kẽ tay, như cát qua kẽ tay; kể cả thức cũng không thể nắm giữ được. Và do đó buông bỏ xảy ra cùng với điều đó. Tôi nói về mặt lý thuyết, bởi vì thật ra đôi khi cách thực hành ấy không thực sự đem lại buông bỏ, nhưng về mặt lý thuyết nó đem lại buông bỏ, và chắc chắn nó có tiềm năng ấy. Vì vậy đó là một khả năng khác nữa, cùng với những thành quả của nó.
Điều thứ ba mà chúng ta đã chạm đến nhiều hơn trong chuỗi các bài nói chuyện ở đây, là thực hành theo nghĩa rộng mở hơn – và như vậy, nhận biết phần nào mở rộng ra toàn bộ trường kinh nghiệm và các hiện tượng. Cách thực hành mở rộng ấy dễ làm khởi lên cảm thức nhận biết rất rộng thoáng. Đặc biệt khi chúng ta nói đôi chút về sự im lặng. Nhận biết bắt đầu có vẻ rộng thoáng đến khó tin, mênh mông, mênh mông đến mức không thể tưởng tượng. Điều này thật ra có thể đạt đến thông qua buông bỏ. Vì vậy, càng buông bỏ trong thực hành, càng có khả năng cảm thức về nhận biết mở ra theo cách rất đẹp này. Một nhận biết rất mênh mông — tùy thuộc vào buông bỏ.
Và chúng ta buông bỏ như thế nào? Chúng ta có thể chỉ tập trung vào buông bỏ, chúng ta có thể tập trung vào vô thường rồi buông bỏ, hoặc chúng ta có thể tập trung vào vô ngã (anatta) – không phải tôi, không phải của tôi. Đó là ba cách buông bỏ cổ điển. Cảm thức về nhận biết rộng lớn ấy cũng có thể được khám phá hoặc đạt đến chỉ bằng cách thực hành theo lối thả lỏng sự chú ý. Vì thông thường chúng ta chú ý đến đối tượng này, rồi đối tượng kia, rồi một đối tượng khác, và một đối tượng khác nữa. Nhưng thật ra, khi khuynh hướng ấy được buông lỏng, người ta quan tâm nhiều hơn đến không gian đang mở ra, thay vì đến các đối tượng hay những sự vật trong không gian. Và chúng ta nói rằng lúc đó bạn có thể an trú trong Tánh Biết; thay vì hướng ra ngoài để làm gì đó với các đối tượng, người ta chỉ an trú trong không gian của Tánh Biết đang bắt đầu mở ra. Đây là điều người ta có thể làm với mắt mở, hoặc với mắt nhắm; thật ra hoàn toàn không quan trọng. Thực hành với mắt mở, thực hành với mắt nhắm.
Tạm gác Phật giáo sang một bên, tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng ta không bao giờ nên xem nhẹ nghệ thuật ‘buông bỏ’; chẳng bao lâu nó sẽ chứng tỏ là thử thách lớn nhất trong đời sống của chúng ta. ‘Buông bỏ’ thường đòi hỏi trí tuệ sâu xa đến từ việc trải qua những thăng trầm của đời sống, và ngay cả với sự thực hành suốt đời, chúng ta vẫn có thể chưa hiểu được chiều rộng và chiều sâu của ‘buông bỏ’.
Kinh nghiệm của tôi là trước khi khởi sinh tuệ giác về vô ngã (anatta) và về tánh Không của tất cả các pháp, ‘buông bỏ’ phần nào liên hệ đến mức độ khổ đau. Rất thường, nhiều người trong chúng ta cần trải qua một quá trình khổ đau mãnh liệt trước khi thật sự có thể ‘buông bỏ’. Dường như đó là một điều kiện tiên quyết để làm phát sinh ‘sự sẵn lòng’ để ‘buông bỏ’. :)
Tâm không biết cách tự giải thoát.
~ Thusness
Khi vượt quá những giới hạn của chính mình, nó trải nghiệm sự tháo mở.
Từ mê lầm sâu dày, nó buông rơi sự biết.
Từ khổ đau mãnh liệt, sự buông xả đến.
Từ kiệt quệ hoàn toàn, sự nghỉ ngơi đến.
Cứ thế, tất cả xoay vòng, lặp đi lặp lại không ngừng,
Cho đến khi người ta chứng ngộ rằng mọi thứ quả thật vốn đã giải thoát,
Như sự hiện khởi tự nhiên từ vô thủy.
Rob liên kết việc thực hành thấy vô thường và vô ngã (anatta) nơi các hiện tượng thoáng qua với sự không đồng nhất hóa và sự tách lìa. Tôi không đồng ý; tôi sẽ đưa ra các quan điểm và bình luận của mình trong phần kế tiếp.
3. Về vô minh, sự tách lìa và giải thoát
Phần lớn các bài bạn đăng gần đây nói về trải nghiệm bất nhị và sự rộng thoáng bao la của nhận biết. Lời khuyên của tôi là đừng quá nghiêng lệch về riêng khía cạnh bất nhị của kinh nghiệm mà bỏ quên ‘vô minh’; việc có tuệ giác trực tiếp về vô minh cũng quan trọng không kém. Đối với những người chủ trương bất nhị, Hiện Diện (Presence) thấm khắp mọi nơi, nhưng điều này cũng đúng như vậy đối với vô minh. Vô minh thấm khắp mọi khía cạnh của kinh nghiệm chúng ta, và điều đó bao gồm cả trạng thái định sâu hoặc trạng thái bất nhị, phi khái niệm, không có đối tượng. Vì vậy hãy cảm nhận thật sâu sức mạnh che mù đáng kinh ngạc của ‘vô minh’: nó tiềm ẩn sâu đến mức nào, nó định hình và bóp méo thực tại kinh nghiệm ra sao. Tôi không thể tìm thấy bùa chú ma thuật nào thôi miên hơn kiến giải chấp tự tính và nhị nguyên của chúng ta.
Nếu chúng ta thực hành quan sát tính vô thường của các hiện tượng trong khi ‘bùa chú che mù’ vẫn còn mạnh, mục đích của thực hành dường như nghiêng về ly tham, sự không đồng nhất hóa và sự tách lìa. Thật ra, dù được hiểu như vậy thì cũng có thể chấp nhận, nhưng nhiều người không thể dừng lại ở ly tham và sự không đồng nhất hóa rồi an trú trọn vẹn và mãn nguyện trong tính vô nền tảng. Bằng cách nào đó họ sẽ ‘phù phép’ ra một trạng thái thường hằng bất biến để nương tựa. ‘Không phải là tự ngã, không phải của tôi’ nghe như thể vẫn còn một cái gì đó là ‘của tôi’ hoặc là ‘Chân Ngã’ (Self). Tôi muốn các hành giả xem ‘vô ngã (anatta)’ là ‘tuyệt đối không có gì có thể gọi là của tôi hay là tự ngã’; dù vậy, chứng ngộ rằng ‘tuyệt đối không có gì có thể gọi là của tôi hay là tự ngã’ cũng không nên bị hiểu lầm là tuệ giác trực nghiệm về vô ngã (anatta) (xem bài Về vô ngã (No-Self), Tánh Không, Maha và tính bình dị, cùng Viên mãn tự nhiên (Spontaneous Perfection)). Tôi đã nhấn mạnh khía cạnh này nhiều hơn bởi vì trong Phật giáo, không gì quan trọng hơn việc làm phát sinh tuệ giác về vô ngã (anatta) và duyên khởi, vì chính trí tuệ (đặc biệt là trí tuệ Bát-nhã, tức prajñā) mới giải thoát (vì nguyên nhân của khổ đau là vô minh). Đừng xem nhẹ điều này. :)
Tuy nhiên, tiến trình này dường như khá khó tránh, bởi tâm bị vô minh chi phối (khuynh hướng nhị nguyên và chấp tự tính). Đáng kinh ngạc hơn nữa, tâm có thể tạo tác ra một trạng thái như vậy và nghĩ rằng đó là nơi an trú, niết-bàn. Đây là mối nguy hiểm lớn nhất trong mọi mối nguy, bởi như Rob đã nói, nó quá đẹp và khớp quá hoàn hảo với mô hình lý tưởng của một tâm nhị nguyên và chấp tự tính. Khi một hành giả rơi vào đó, rất khó buông bỏ.
Tuy nhiên, nếu tuệ giác về vô ngã (anatta) sinh khởi và chúng ta quay lại thực hành quan sát các hiện tượng, chúng ta sẽ nhận ra rằng giải thoát không đòi hỏi ‘một trạng thái thường hằng như thế, hay một tự ngã (self) hay Chân Ngã (Self) như thế’. Chúng ta chỉ cần làm tan rã vô minh, và vô thường trở thành tự giải thoát. Vì vậy điều chúng ta loại bỏ hóa ra lại là mục tiêu tối hậu của chúng ta, và lý do tại sao chúng ta không tìm thấy giải thoát trở nên hiển nhiên — bởi chúng ta đang chạy trốn khỏi giải thoát; tương tự, lý do tại sao chúng ta khổ là vì chúng ta đang tích cực tìm kiếm khổ đau. Đây chính xác là điều tôi muốn nói qua 2 đoạn sau trong diễn đàn của bạn:
“...có vẻ như cần phải bỏ ra rất nhiều nỗ lực — nhưng thật ra không phải như vậy. Toàn bộ thực hành hóa ra là một tiến trình tháo gỡ. Đó là tiến trình dần dần hiểu cách vận hành của bản tánh chúng ta, vốn đã giải thoát ngay từ khởi thủy nhưng bị che phủ bởi cảm thức ‘tự ngã’ này — một cảm thức luôn cố gắng duy trì, bảo vệ và mãi bám chấp. Toàn bộ cảm thức về tự ngã là một ‘sự làm’. Dù chúng ta làm gì, tích cực hay tiêu cực, thì vẫn là làm. Rốt ráo, thậm chí không có cả việc buông bỏ hay để cho mọi sự như chúng là, vì đã luôn có sự tan biến và sinh khởi liên tục, và chính sự tan biến và sinh khởi không ngừng này hóa ra là tự giải thoát. Không có ‘tự ngã’ (self) hay ‘Chân Ngã’ (Self) này, không có ‘sự làm’; chỉ có sinh khởi tự nhiên.”
~ Thusness (nguồn: Bất nhị và các mô thức nghiệp)
“...Khi người ta không thể thấy sự thật về bản tánh của chúng ta, mọi sự buông bỏ chẳng qua chỉ là một hình thức bám giữ khác trá hình. Vì vậy nếu không có ‘tuệ giác’, thì không có sự buông xả.... đó là một tiến trình thấy sâu hơn dần dần. Khi điều đó được thấy, buông bỏ là tự nhiên. Bạn không thể ép mình buông bỏ tự ngã... đối với tôi, thanh lọc luôn chính là những tuệ giác này... bất nhị và bản tánh Không....”
~ Thusness
Do đó, sự tách lìa lập tức đặt chúng ta vào thế nhị nguyên, và đó là lý do tôi không đồng ý với Rob. Nếu tuệ giác về vô ngã (anatta) sinh khởi, thì không có trung tâm, không có nền tảng, không có tác nhân độc lập; chỉ có các hiện tượng đang duyên khởi; và ngay từ chính kinh nghiệm sinh khởi và tan rã sống động này, một tuệ giác quan trọng khác phải lập tức sinh khởi nơi hành giả — rằng sự lung linh sống động này, vốn duyên khởi, là tự nhiên thanh tịnh và tự giải thoát.
Sau cùng, tôi không gợi ý rằng có một thứ tự ưu tiên cố định để chứng ngộ ý nghĩa sâu xa của các pháp ấn; tất cả tùy thuộc vào điều kiện và căn cơ của từng hành giả. Nhưng nếu có lựa chọn, hãy bắt đầu từ việc thâm nhập ý nghĩa chân thật của vô ngã (anatta) trước; chúng ta sẽ có một hiểu biết rất khác về vô thường, khổ và niết-bàn khi tuệ giác vô ngã của mình chín muồi. :)
4. Về trải nghiệm bất nhị, chứng ngộ và vô ngã (anatta)
Tôi vừa xem lướt qua một số thảo luận trên diễn đàn của bạn. Những thảo luận ấy rất khai sáng, và cách bạn trình bày 7 giai đoạn tuệ giác của tôi cũng rất tốt, nhưng hãy cố đừng nhấn mạnh nó quá mức như một mô hình; nó không nên được xem là một mô hình giác ngộ cố định, bạn cũng không nên dùng nó như một khuôn khổ để thẩm định các trải nghiệm và tuệ giác của người khác. Hãy đơn giản xem nó như một hướng dẫn trên hành trình tâm linh của bạn.
Bạn đúng khi phân biệt trải nghiệm bất nhị với chứng ngộ bất nhị, và chứng ngộ bất nhị với tuệ giác vô ngã (anatta). Chúng ta đã thảo luận điều này vô số lần. Trải nghiệm bất nhị trong bối cảnh chúng ta đang dùng là kinh nghiệm không có sự phân chia chủ thể và đối tượng. Kinh nghiệm ấy rất giống như đặt hai ngọn lửa nến lại với nhau, nơi ranh giới giữa các ngọn lửa trở nên không thể phân biệt. Nó không phải là một chứng ngộ mà chỉ đơn giản là một giai đoạn, một trải nghiệm hợp nhất giữa người quan sát và cái được quan sát, nơi lớp khái niệm tạo ra sự chia tách tạm thời bị đình chỉ trong trạng thái thiền định. Điều này bạn đã trải nghiệm.
Mặt khác, chứng ngộ bất nhị là một hiểu biết sâu sắc đến từ việc thấy thấu bản chất hư vọng của sự phân chia chủ thể và đối tượng. Đó là trạng thái bất nhị tự nhiên, phát sinh từ tuệ giác nảy sinh sau sự khảo sát nghiêm mật, sự chất vấn nghiêm túc và một thời gian thực hành kéo dài, đặc biệt tập trung vào ‘vô ngã’ (No-Self). Bằng cách nào đó, việc tập trung vào “vô ngã” sẽ khơi dậy một cảm thức thiêng liêng đối với các hiện tượng thoáng qua và phù du. Cảm thức thiêng liêng vốn từng là độc quyền của Tuyệt đối nay cũng được tìm thấy trong Tương đối. Thuật ngữ ‘vô ngã’ (No-Self), giống như công án Thiền (Zen koan), có thể có vẻ bí ẩn, vô nghĩa hoặc phi lý, nhưng khi được chứng ngộ, thật ra nó hiển nhiên rõ ràng, trực tiếp và đơn giản. Chứng ngộ này đi kèm với trải nghiệm rằng mọi thứ đang tan hòa vào một trong hai điều sau:
- Một Chủ thể tối hậu, hoặc
- Như một ‘dòng chảy thuần túy của hiện tượng tính’
Trong bất cứ trường hợp nào, cả hai đều đánh dấu sự chấm dứt của tính tách biệt; về mặt kinh nghiệm, không còn cảm thức có hai, và kinh nghiệm hợp nhất ban đầu có thể khá choáng ngợp, nhưng cuối cùng nó sẽ mất đi vẻ huy hoàng và mọi sự trở nên khá bình thường. Tuy nhiên, bất kể cảm thức Nhất thể bắt nguồn từ kinh nghiệm ‘Tất cả như Chân Ngã (All as Self)’ hay ‘chỉ đơn thuần là sự hiển hiện’, đó là tuệ giác khởi đầu về “vô ngã” (No-Self). Cái trước được gọi là Nhất Tâm (One-Mind), còn cái sau là Vô Tâm (No-Mind).
Trong trường hợp 1, thông thường các hành giả sẽ tiếp tục nhân cách hóa, thực thể hóa và ngoại suy một bản chất siêu hình theo một cách rất vi tế, gần như không hay biết. Điều này là vì mặc dù có chứng ngộ bất nhị, cách hiểu vẫn còn được định hướng từ một kiến giải đặt nền trên lưỡng phân chủ thể và đối tượng. Do đó khuynh hướng này khó bị phát hiện, và các hành giả tiếp tục hành trình xây dựng hiểu biết của mình về ‘vô ngã dựa trên Chân Ngã (No-Self based on Self)’.
Đối với các hành giả thuộc Trường hợp 2, họ ở vị thế thuận lợi hơn để trân trọng giáo lý vô ngã (anatta). Khi tuệ giác về vô ngã (anatta) sinh khởi, tất cả các kinh nghiệm trở nên mặc nhiên bất nhị. Nhưng tuệ giác này không chỉ đơn giản là thấy thấu tính tách biệt; nó là sự chấm dứt triệt để việc thực thể hóa, nhờ đó có một sự nhận ra tức thì rằng ‘tác nhân độc lập’ là yếu tố thừa được thêm vào; trong kinh nghiệm thực tế, nó không tồn tại. Đó là một chứng ngộ tức thời rằng thực tại kinh nghiệm luôn luôn đã là như vậy, và sự tồn tại của một trung tâm, một cơ sở, một nền tảng, một nguồn luôn luôn chỉ là điều được giả định.
Để chứng ngộ này chín muồi, ngay cả kinh nghiệm trực tiếp về sự vắng mặt của một tác nhân độc lập cũng sẽ chứng tỏ là chưa đủ; còn phải có một sự chuyển đổi hệ hình hoàn toàn mới về mặt kiến giải; chúng ta phải tự giải phóng khỏi việc bị trói buộc vào ý niệm, nhu cầu, thôi thúc và khuynh hướng phân tích, nhìn và hiểu thực tại kinh nghiệm từng khoảnh khắc của mình từ một nguồn, một bản chất, một trung tâm, một vị trí, một tác nhân độc lập hay một người điều khiển, và y cứ hoàn toàn vào vô ngã (anatta) và duyên khởi.
Do đó, giai đoạn tuệ giác này không phải là chuyện hùng hồn ca tụng bản tánh bất nhị của một Thực tại Tối hậu; trái lại, nó coi Thực tại Tối hậu này là không liên quan. Thực tại Tối hậu chỉ có vẻ liên quan đối với một tâm bị trói buộc vào việc nhìn sự vật như có tự tính; một khi khuynh hướng này tan rã, ý niệm về một nguồn sẽ được thấy là sai lầm và lệch lạc. Vì vậy, để trải nghiệm trọn vẹn chiều rộng và chiều sâu của vô ngã, các hành giả phải chuẩn bị và sẵn lòng từ bỏ toàn bộ khuôn khổ chủ thể và đối tượng, và sẵn sàng loại bỏ toàn bộ ý niệm về một ‘nguồn’. Rob đã diễn đạt điểm này rất khéo léo trong bài nói chuyện của ông:
Một lần nọ Đức Phật đến gặp một nhóm tỳ-kheo và về căn bản ngài bảo họ đừng xem Tánh Biết là Nguồn của tất cả mọi sự. Vì vậy, cảm thức rằng có một Tánh Biết mênh mông, và mọi thứ chỉ hiện ra từ đó rồi biến mất trở lại vào đó, dù đẹp đẽ như vậy, ngài đã nói với họ rằng thật ra đó không phải là một cách nhìn thực tại thiện xảo. Và đó là một bài kinh rất thú vị, bởi vì nó là một trong số rất ít bài kinh mà ở cuối bài không nói rằng các tỳ-kheo hoan hỷ trước lời ngài.
Nhóm tỳ-kheo này không muốn nghe điều đó. Họ khá hài lòng với mức độ tuệ giác ấy, vốn rất đẹp, và bài kinh nói rằng các tỳ-kheo đã không hoan hỷ trước lời Đức Phật. (cười) Và tương tự, với tư cách một vị thầy, tôi phải nói là người ta cũng gặp điều này. Tầng mức này hấp dẫn đến thế, mang quá nhiều hương vị của một điều gì đó tối hậu, đến nỗi nhiều khi người ta kẹt cứng ở đó.
Vậy thì kiến giải mà Phật giáo đang nói đến là gì, khi không dựa vào một ‘nguồn’? Tôi nghĩ bài đăng của Vajrahridaya trong chủ đề ‘Điều gì làm Phật giáo khác biệt’ trên diễn đàn của bạn đã diễn đạt kiến giải ấy một cách súc tích và ngắn gọn; bài đó được viết rất tốt. Nói vậy, hãy nhớ hồi quy vô tận trở về chính khoảnh khắc hiện tiền sống động này của sự hiển hiện – như ý nghĩ đang sinh khởi này, như mùi hương đang thoảng qua này – Không tức là Sắc. :)
Nhãn: vô ngã (anatta), I AMness, John Tan, bất nhị, các giai đoạn giác ngộ |
