Zastanawiam się dlaczego, ale ostatnio temat anatta wciąż wypływa na forach. Być może pojawił się „yuan” (warunek; sprzyjająca okoliczność). -:) Zapiszę po prostu kilka myśli o moich doświadczeniach „braku ja”. Luźne dzielenie się, nic autorytatywnego.

Dwie poniższe strofy były kluczowe w doprowadzeniu mnie do bezpośredniego doświadczenia braku ja. Chociaż wydają się przekazywać tę samą treść dotyczącą anatta, medytacja nad tymi dwiema strofami może dać dwa bardzo odmienne wglądy doświadczeniowe — jeden dotyczący aspektu pustki, drugi zaś aspektu niedualnej świetlistości. Wglądy, które wynikają z tych doświadczeń, są bardzo rozświetlające, ponieważ tak bardzo przeczą naszemu zwykłemu rozumieniu tego, czym jest świadomość.

O pierwszej strofie

Dwa najbardziej oczywiste doświadczenia z tego początkowego przebłysku pierwszej strofy to brak sprawczości oraz bezpośredni wgląd w nieobecność sprawcy. Te dwa doświadczenia są kluczowe dla mojej fazy 5 z 7 faz wglądów.

1. Brak sprawczości, która łączy i koordynuje doświadczenia.
Bez „ja”, które łączy, zjawiska (myśli, dźwięk, uczucia i tak dalej) jawią się jak bańki: unoszą się i przejawiają swobodnie, spontanicznie i bezgranicznie. Wraz z nieobecnością sprawczości przychodzi także głębokie poczucie wolności i przejrzystości. Może to brzmieć ironicznie, ale doświadczeniowo jest prawdziwe. Nie będziemy mieli właściwego rozumienia, jeśli zbyt mocno trzymamy się poglądu inherentnego istnienia. Zdumiewające, jak pogląd inherentnego istnienia uniemożliwia nam zobaczenie wolności jako braku sprawczości, współzależności i wzajemnego powiązania, świetlistości oraz niedualnej obecności.

2. Bezpośredni wgląd w nieobecność sprawcy.
W tym przypadku zachodzi bezpośrednie rozpoznanie, że „nie ma sprawcy”. Po prostu jedna myśl, potem następna myśl. Dlatego zawsze jest to myśl obserwująca myśl, a nie obserwator obserwujący myśl. Sedno tego urzeczywistnienia jest jednak skierowane ku spontanicznemu doświadczeniu wyzwolenia i mglistemu przebłyskowi pustej natury zjawisk — to znaczy zjawisk przemijających jako podobnych do baniek i efemerycznych, bez niczego substancjalnego ani stałego. Na tej fazie nie powinniśmy błędnie sądzić, że dogłębnie doświadczyliśmy „pustej” natury zjawisk i świadomości, choć istnieje pokusa, by tak myśleć. -:)

W zależności od warunków danej osoby może nie być oczywiste, że „zawsze jest to myśl obserwująca myśl, a nie obserwator obserwujący myśl” albo że „obserwator jest właśnie tą myślą”. Ponieważ jest to kluczowy wgląd i krok, którego nie można pomylić na ścieżce wyzwolenia, nie mogę powstrzymać się od powiedzenia, z pewną bezceremonialnością:

Do tych mistrzów, którzy nauczali:
„Pozwól myślom powstawać i opadać,
zobacz zwierciadło w tle jako doskonałe i pozostań niewzruszony.”
Z całym szacunkiem: powiedzieli coś ładnego, lecz zwodniczego.

Raczej:

Zobacz, że za myślami nie ma nikogo.
Najpierw jedna myśl, potem następna myśl.
W miarę pogłębiania wglądu później odsłoni się:
zawsze tylko to — Jedna Myśl!
Niepowstająca, świetlista, a jednak pusta!

I to jest cały cel anatta: dogłębnie przejrzeć, że to tło w rzeczywistości nie istnieje. Tym, co istnieje, jest strumień, działanie albo karma. Nie ma czyniącego ani niczego czynionego; jest tylko czynienie. Nie ma medytującego ani medytacji, jest tylko medytowanie. Z perspektywy puszczania „obserwator obserwujący myśl” stworzy wrażenie, że obserwator pozwala myślom powstawać i opadać, samemu pozostając nienaruszonym. To złudzenie; to „trzymanie się” przebrane za „puszczanie”. Kiedy urzeczywistniamy, że od początku nie ma tła, rzeczywistość ukaże się jako jedno całkowite puszczanie. Wraz z praktyką „intencja” słabnie wraz z dojrzewaniem wglądu, a „działanie” będzie stopniowo doświadczane jako samo spontaniczne dzianie się, jakby wszechświat wykonywał pracę. Dzięki pewnym wskazówkom z nauki o współzależnym powstawaniu możemy wtedy przeniknąć głębiej i zobaczyć to dzianie się jako czysty wyraz wszystkiego, co oddziałuje ze wszystkim, wchodząc w istnienie. W rzeczywistości, jeśli nie reifikujemy „wszechświata”, jest to właśnie to — wyraz współzależnego powstawania, który jest właściwy dokładnie tam i wtedy, gdzie i kiedy jest.

Rozumiejąc to, praktyka jest po prostu otwieraniem się na cokolwiek jest.
Bo to samo dzianie się jest właściwe dokładnie tam i wtedy, gdzie i kiedy jest.
Choć żadnego miejsca nie można nazwać domem, wszędzie jest dom.

Kiedy doświadczenie dojrzewa w praktyce wielkiej łatwości,
Doświadczenie jest Maha! Wielkie, cudowne i błogie.
W zwykłych czynnościach widzenia, jedzenia i smakowania,
Poetycko wyrażone — jakby cały wszechświat medytował.

Cokolwiek powiedziane i wyrażone, to naprawdę różne smaki
tego wszystkiego ze wszystkiego, współzależnie powstającego
jako ta chwila żywego migotania.

Wtedy staje się jasne, że przemijające zjawiska już dzieją się w doskonały sposób: rozwijając to, co musi zostać rozwinięte, przejawiając to, co musi się przejawić, i zanikając, gdy przychodzi czas odejścia. Nie ma problemu z tym przemijającym dzianiem się; jedyny problem to posiadanie „dodatkowego lustra”, reifikacji wynikającej z mocy umysłu do abstrahowania. Lustro nie jest doskonałe; doskonałe jest dzianie się. Lustro wydaje się doskonałe tylko z perspektywy dualistycznego poglądu zakładającego inherentne istnienie.

Nasz głęboko utrwalony pogląd dualistyczny i zakładający inherentne istnienie bardzo subtelnie i nieświadomie spersonifikował „aspekt świetlisty” jako obserwatora, a „aspekt pustki” odrzucił jako przemijające zjawiska. Kluczowym wyzwaniem praktyki jest więc jasne zobaczenie, że świetlistość i pustka są jednym i nierozdzielnym; nigdy nie były i nigdy nie mogą być oddzielone.

O drugiej strofie

W drugiej strofie nacisk pada na żywą, nieskalaną świeżość przemijających zjawisk. Myśli, dźwięki i wszystko, co przemijające, są nieodróżnialne od Świadomości (Awareness). Nie ma rozdziału doświadczający–doświadczenie; jest tylko jedno niepodzielne spontaniczne doświadczenie powstające jako myślący i myśli, słyszący i dźwięki, czujący i uczucia, i tak dalej. W słyszeniu słyszący i dźwięk są nieodróżnialnie jednym. Dla każdego, kto zna doświadczenie „I AM”, to czyste poczucie istnienia, to potężne doświadczenie Obecności (Presence), które sprawia, że człowiek czuje się tak realny, jest niezapomniane. Kiedy tło znika, wszystkie zjawiska pierwszego planu odsłaniają się jako Obecność. To tak, jakby wszystko było naturalnie „vipassaniczne”, albo mówiąc prościej: bezpośrednio odsłonięte w świadomości. Od syczącego dźwięku komputera, przez wibrację jadącego pociągu MRT, po doznanie, gdy stopy dotykają ziemi — wszystkie te doświadczenia są krystalicznie jasne, nie mniej „I AM” niż „I AM”. Obecność wciąż jest w pełni obecna, nic nie jest zanegowane. -:)

Podział na podmiot i przedmiot jest jedynie założeniem.
Dlatego ktoś, kto się czegoś wyrzeka, i coś, czego trzeba się wyrzec, są złudzeniem.
Kiedy ja staje się coraz bardziej przejrzyste,
tak samo zjawiska stają się coraz bardziej świetliste.
W całkowitej przejrzystości wszelkie dzianie się jest nieskazitelnie i żywo jasne.
Oczywistość wszędzie, żywotność wszędzie!

Wtedy stanie się oczywiste, że tylko głęboko utrwalony dualistyczny pogląd zaciemnia nasz wgląd w ten fakt doświadczeniowy. W rzeczywistym doświadczeniu jest jedynie krystaliczna jasność przejawiających się zjawisk. Gdy to doświadczenie dojrzewa, ciało-umysł rozpuszcza się w samej niedualnej świetlistości, a wszystkie zjawiska są doświadczeniowo rozumiane jako przejaw tej niedualnej świetlistej Obecności — kluczowy wgląd prowadzący do urzeczywistnienia, że „Wszystko jest Umysłem”.

Po tym nie należy być zbyt przytłoczonym ani rościć sobie więcej, niż trzeba; raczej trzeba badać dalej. Czy ta niedualna świetlistość wykazuje jakąkolwiek cechę własnej natury, która byłaby niezależna, niezmienna i trwała? Praktykujący może jeszcze przez długi czas nieświadomie utrwalać niedualną Obecność. Pozostawia to ślady „Jednego lustra”, jak opisano w etapie 4 z 7 faz moich wglądów. Chociaż doświadczenie jest niedualne, wglądu w pustkę jeszcze nie ma. Choć dualistyczne więzy wystarczająco się rozluźniły, pogląd inherentnego istnienia pozostaje silny.

Kiedy „podmiot” znika, doświadczenie staje się niedualne, ale zapomnieliśmy o „przedmiocie”. Kiedy przedmiot zostaje dalej odsłonięty jako pusty, widzimy Dharmakāyę. Zobacz jasno, że w przypadku „podmiotu”, który najpierw zostaje przeniknięty, jest on jedynie etykietą zbierającą pięć agregatów; natomiast na następnym poziomie, który ma zostać zanegowany, to Obecność odsłaniamy jako pustą — nie etykietę, lecz samą Obecność, która ma naturę niedualną.

Dla szczerych praktykujących buddyjskich, u których dojrzał niedualny wgląd, może pojawić się pytanie, dlaczego Budda kładł tak wielki nacisk na współzależne powstawanie, jeśli niedualna Obecność byłaby ostateczna. Doświadczenie nadal jest jak wedantyjskie, bardziej „Brahman” niż „Sunyata”. Tę „stałość niedualnej Obecności” trzeba przełamać z pomocą współzależnego powstawania i pustki. Wiedząc to, praktykujący może następnie postępować ku zrozumieniu pustej — współzależnie powstałej — natury niedualnej Obecności. Jest to dalsze wysubtelnienie doświadczenia anatta zgodnie z pierwszą strofą.

Jeśli chodzi o praktykujących „I AMness”, bardzo często po niedualnym wglądzie pozostają oni w niedualnej Obecności. Znajdują radość w „rąbaniu drewna i noszeniu wody” oraz w tym, że „przychodzi wiosna, trawa rośnie sama z siebie”. Niewiele można podkreślić; doświadczenie rzeczywiście wydaje się ostateczne. Oby „yuan” (warunek) powstał dla tych praktykujących, aby zobaczyli ten subtelny ślad, który przeszkadza widzeniu.

O pustce

Powiązane: filmy i nagrania audio Johna Tana na ten temat są zebrane tutaj: YouTube Videos and Audios by John Tan: Union of Dependent Arising and Emptiness.

Jeśli obserwujemy myśl i pytamy, gdzie myśl powstaje, jak powstaje, jaka jest „myśl”, wtedy „myśl” ujawni swoją pustą naturę — żywo obecną, a jednak całkowicie nie do zlokalizowania. Bardzo ważne jest, by nie wyprowadzać wniosku, nie myśleć ani nie konceptualizować, lecz całym naszym byciem odczuć tę „nieuchwytność” i „niezlokalizowalność”. Wydaje się przebywać „gdzieś”, ale nie ma sposobu, by ją zlokalizować. To tylko wrażenie jakiegoś „tam”, lecz nigdy nie jest „tam”. Podobnie poczucie „tutaj” i poczucie „teraz” są jedynie wrażeniami uformowanymi przez doznania, agregaty przyczyn i warunków; nic nie istnieje inherentnie jako „tam”. Są równie puste jak poczucie „ja”.

Ta nieuchwytna i niezlokalizowalna pusta natura nie jest czymś właściwym tylko „myśli”. Wszystkie doświadczenia albo doznania są takie — żywo obecne, a jednak niesubstancjalne, nieuchwytne, spontaniczne, niezlokalizowalne.

Jeśli obserwujemy czerwony kwiat, tak żywy, jasny i tuż przed nami, „czerwoność” jedynie wydaje się „należeć” do kwiatu; w rzeczywistości tak nie jest. Widzenie czerwieni nie powstaje u wszystkich gatunków zwierząt (psy nie postrzegają kolorów), a „czerwoność” nie jest też inherentną cechą umysłu. Gdyby otrzymać „kwantowy wzrok” i spojrzeć w strukturę atomową, podobnie nie znaleziono by nigdzie cechy „czerwoności”, a tylko niemal całkowitą przestrzeń albo pustkę bez dostrzegalnych kształtów i form. Jakiekolwiek przejawienia powstają współzależnie, a zatem są pozbawione jakiegokolwiek inherentnego istnienia czy stałych cech, kształtów, form albo „czerwoności” — jedynie świetliste, a jednak puste, same przejawienia bez inherentnego ani obiektywnego istnienia.

Podobnie, stojąc przed płonącym paleniskiem, całe zjawisko „ognia”, palące gorąco, całe doznanie „gorąca”, które jest tak żywo obecne i wydaje się tak realne, po zbadaniu również nie istnieje samoistnie jako „tam” — przejawia się jedynie współzależnie, gdy obecne są warunki. Zdumiewające, jak dualistyczne i reifikujące poglądy uwięziły niepodzielne doświadczenie w konstrukcji kto–gdzie–kiedy.

Wszystkie doświadczenia są puste. Są jak kwiaty na niebie, jak malowidło na powierzchni stawu. Nie ma sposobu, by wskazać na chwilę doświadczenia i powiedzieć: to jest „wewnątrz”, a tamto „na zewnątrz”. Wszystko „wewnątrz” jest tak samo „na zewnątrz”; dla świadomości niepodzielne doświadczenie jest wszystkim, co jest. Nie lustro ani staw są ważne, lecz proces złudzeniopodobnego zjawiska farby migoczącej na powierzchni stawu; jak złudzenie, ale nie złudzenie; jak sen, ale nie sen. To jest podstawa wszystkich doświadczeń.

A jednak ta natura „nieuchwytności i niezlokalizowalności” nie wyczerpuje wszystkiego; jest także Maha, to wielkie bezgraniczne poczucie „wzajemnego powiązania”. Kiedy ktoś uderza w dzwon, osoba, pałeczka, dzwon, wibracja powietrza, uszy, a potem magiczne pojawienie się dźwięku — „Tongsss… rozbrzmiewa…” — wszystko to jest jednym niepodzielnym dzianiem się, jednym doświadczeniem. Kiedy oddychamy, jest tylko ten jeden cały oddech; wszystkie przyczyny i warunki schodzą się, by dać powstanie całemu temu doznaniu oddechu, jakby cały wszechświat wykonywał to oddychanie. Znaczenie tego doświadczenia Maha nie leży w słowach; moim zdaniem bez tego doświadczenia nie ma prawdziwego doświadczenia „wzajemnego powiązania”, a niedualna Obecność jest niepełna.

Doświadczenie naszej pustej natury bardzo różni się od niedualnej jedności. Na przykład „dystans” zostaje w niedualnej jedności przekroczony przez przejrzenie złudzeniowego aspektu podziału na podmiot i przedmiot i skutkuje jedną niedualną Obecnością. Jest to widzenie wszystkiego jako po prostu „Tego”; natomiast doświadczenie Pustki przełamuje granicę poprzez swoją pustą, nieuchwytną i niezlokalizowalną naturę.

Gdy głęboko przenikamy tę naturę, nie potrzeba żadnego „gdzie” jako miejsca, żadnego „kiedy” jako czasu ani żadnego „kto” jako „ja”. Gdy słyszymy dźwięk, dźwięk nie jest ani „tutaj wewnątrz”, ani „tam na zewnątrz”; jest tam, gdzie jest, i znika! Wszystkie centra i punkty odniesienia rozpuszczają się wraz z mądrością, że przejawienie powstaje współzależnie i dlatego jest puste. Doświadczenie tworzy odczucie „zawsze właściwe dokładnie tam i wtedy, gdzie i kiedy jest”. Odczucie domu wszędzie, choć nigdzie nie można nazwać domu domem. Doświadczając pustej natury Obecności, szczery praktykujący staje się jasny, że niedualna Obecność rzeczywiście zostawia subtelny ślad; widząc jej naturę jako pustą, ostatni ślad utrwalający doświadczenia rozpuszcza się. Jest to chłodne i świeże, ponieważ Obecność staje się bardziej obecna i bezwysiłkowa. Przechodzimy wtedy od „żywej niedualnej Obecności” do „choć żywo i niedualnie obecne, nie jest niczym realnym — jest puste!”.

O Maha i zwyczajności

Doświadczenie Maha może brzmieć tak, jakby chodziło o pogoń za pewnego rodzaju doświadczeniem i jakby stało w sprzeczności ze „zwyczajnością oświecenia” promowaną w buddyzmie zen. Nie jest to prawda; w istocie bez tego doświadczenia niedualność jest niepełna. Ta sekcja nie mówi o Maha jako etapie do osiągnięcia, lecz o zobaczeniu, że Sunyata jest z natury Maha. W Maha nie czuje się ja; „czuje się” wszechświat. Nie czuje się „Brahmana”, lecz „wzajemne powiązanie”. Nie czuje się „bezradności” z powodu „zależności i połączenia”, lecz wielkość bez granic, spontaniczność i cudowność. Wróćmy teraz do „zwyczajności”.

Zwyczajność zawsze była mocną stroną taoizmu. W zen także widzimy jej wagę w modelach oświecenia, takich jak Pięć rang Tōzana i Dziesięć obrazów pasienia wołu. Zwyczajność trzeba jednak rozumieć tylko tak, że niedualny i Maha świat takości nie jest czymś „poza”. Nie ma żadnej sfery poza, do której trzeba dotrzeć, i nigdy nie ma stanu oddzielonego od naszego zwykłego codziennego świata; raczej chodzi o wniesienie tego pierwotnego, oryginalnego i nieskalanego doświadczenia niedualności oraz doświadczenia Maha w najbardziej przyziemne czynności. Jeśli tego doświadczenia nie odnajduje się w najzwyklejszych i najcodzienniejszych czynnościach, praktykujący nie dojrzeli jeszcze w swoim rozumieniu i praktyce.

Przedtem doświadczenie Maha zawsze było rzadkim wydarzeniem w stanie naturalnym i traktowano je jako przemijające zjawisko, które przychodzi i odchodzi. Wywołanie go często obejmuje koncentrację na wielokrotnym wykonywaniu jakiegoś zadania przez krótki czas, na przykład:

Gdybyśmy oddychali wdech i wydech, wdech i wydech… aż jest po prostu całe doznanie oddechu, sam oddech jako wszystkie przyczyny i warunki wchodzące w ten moment przejawienia.

Gdybyśmy skupili się na doznaniu stawiania kroku, doznaniu twardości, po prostu doznaniu twardości, aż jest tylko całe doznanie „twardości”, gdy stopa dotyka ziemi — właśnie ta „twardość” jako wszystkie przyczyny i warunki wchodzące w ten moment przejawienia.

Gdybyśmy skupili się na słyszeniu, jak ktoś uderza w dzwon, gdzie pałeczka, dzwon, wibracja powietrza i uszy schodzą się, aby powstało to doznanie dźwięku, będziemy mieli doświadczenie Maha.
...

Jednak odkąd włączono naukę o współzależnym powstawaniu do niedualnej Obecności, przez lata stało się to bardziej „dostępne”, choć nigdy wcześniej nie rozumiano tego jako stanu podstawowego. Wydaje się istnieć przewidywalna relacja między widzeniem współzależnego powstawania i pustki a doświadczeniem niedualnej Obecności.

Tydzień temu jasne doświadczenie Maha zaświtało i stało się całkiem bezwysiłkowe, a zarazem nastąpiło bezpośrednie urzeczywistnienie, że jest ono również stanem naturalnym. W Sunyacie Maha jest naturalne i musi zostać w pełni uwzględnione na ścieżce doświadczania wszystkiego, co powstaje. Niemniej Maha jako stan podstawowy wymaga dojrzewania niedualnego doświadczenia; nie możemy całkowicie czuć się wzajemnym powiązaniem wszystkiego, co spontanicznie wchodzi w istnienie jako ten moment żywego przejawienia, mając podzielony umysł.

Wszechświat jest tą powstającą myślą.
Wszechświat jest tym powstającym dźwiękiem.
Właśnie to wspaniałe powstawanie!
Jest Tao.
Pokłon wszystkim powstawaniom.

O spontanicznej doskonałości

Na koniec, gdy te dwa doświadczenia wzajemnie się przenikają, tym, co naprawdę potrzebne, jest po prostu doświadczanie wszystkiego, co powstaje, otwarcie i bez zastrzeżeń. Może to brzmieć prosto, lecz nie lekceważ tej prostej ścieżki; nawet życia praktyki trwające eony nie mogą dotknąć głębi jej doniosłości.

W istocie wszystkie podsekcje — „O strofie pierwszej”, „O strofie drugiej”, „O pustce” — już zawierają pewien nacisk na naturalną drogę. W odniesieniu do naturalnej drogi muszę powiedzieć, że spontaniczna Obecność i doświadczanie wszystkiego, co powstaje, otwarcie, bez zastrzeżeń i bez lęku, nie jest „ścieżką” żadnej tradycji ani religii — czy to zen, mahāmudry, dzogczen, adwajty, taoizmu czy buddyzmu. W istocie naturalna droga jest „ścieżką” Tao, ale taoizm nie może rościć sobie monopolu na „ścieżkę” tylko dlatego, że ma dłuższą historię. Moje doświadczenie jest takie, że każdy szczery praktykujący, po dojrzewaniu niedualnych doświadczeń, w końcu dochodzi do tego automatycznie i naturalnie. To jakby było we krwi; nie ma innej drogi niż droga naturalna.

Mimo to naturalna i spontaniczna droga jest często przedstawiana błędnie. Nie należy rozumieć jej tak, że nie trzeba nic robić albo że praktyka jest niepotrzebna. Jest to raczej najgłębszy wgląd praktykującego, który po cyklach i cyklach wysubtelniania swoich wglądów w aspekty anatta, pustki i współzależnego powstawania nagle urzeczywistnia, że anatta jest pieczęcią, a niedualna świetlistość i pustka zawsze były „podstawą” wszystkich doświadczeń. Praktyka przesuwa się wtedy z trybu „koncentracyjnego” do trybu „bezwysiłkowego”, a do tego wymagane jest całkowite przeniknięcie wglądów niedualności i pustki w całe nasze bycie, tak jak „dualistyczne i reifikujące poglądy” wtargnęły do świadomości.

W każdym razie trzeba uważać, aby nie uczynić naszej pustej i świetlistej natury metafizyczną esencją. Zakończę komentarzem, który napisałem na innym blogu, Luminous Emptiness, ponieważ dość dobrze podsumowuje to, co napisałem.

Stopień „niekonstruowania”
jest stopniem tego, jak bez zastrzeżeń i bez lęku otwieramy się na cokolwiek jest.
Bo cokolwiek powstaje, jest umysłem, zawsze widzianym, słyszanym, smakowanym i doświadczanym.
To, co nie jest widziane, słyszane ani doświadczane,
jest naszą pojęciową ideą tego, czym jest umysł.

Ilekroć uprzedmiotawiamy „blask, nieskazitelność” jako bezforemny byt,
staje się on przedmiotem chwytu, który uniemożliwia widzenie „form”,
tekstury i tkaniny świadomości.
Tendencja do uprzedmiotawiania jest subtelna;
puszczamy poczucie „ja”, a jednak nieświadomie chwytamy poczucie „teraz” i „tutaj”.
Cokolwiek powstaje, powstaje jedynie współzależnie, nie potrzebując żadnego „kto”, „gdzie” ani „kiedy”.

Wszystkie doświadczenia są równe, świetliste, a jednak pozbawione własnej natury.
Choć puste, nie zaprzecza to w żaden sposób ich żywej świetlistości.

Wyzwolenie to doświadczanie umysłu takim, jaki jest.
Samowyzwolenie to dogłębny wgląd, że to wyzwolenie zawsze i już jest;
spontanicznie obecne, naturalnie doskonałe!

PS:
Nie powinniśmy traktować wglądu w pustkę jako „wyższego” niż wgląd w niedualną świetlistość. Są to po prostu różne wglądy, które świtają dzięki różnym warunkom. U niektórych praktykujących wgląd w naszą pustą naturę pojawia się przed niedualną świetlistością.

Aby uzyskać bardziej szczegółowe konceptualne zrozumienie Pustki, przeczytaj artykuł „Non-Dual Emptiness” dr. Grega Goode’a.