Không hiểu sao gần đây chủ đề về anatta cứ liên tục xuất hiện trên các diễn đàn. Có lẽ 'duyên' (điều kiện) đã khởi. -:) Tôi chỉ ghi lại vài suy nghĩ về những trải nghiệm của mình về ‘vô ngã’. Chia sẻ bình thường thôi, không có gì mang tính thẩm quyền.

Hai bài kệ dưới đây là then chốt trong việc dẫn tôi đến trải nghiệm trực tiếp về vô ngã. Tuy chúng dường như truyền đạt cùng một nội dung về anatta, việc thiền quán trên hai bài kệ này có thể đem lại hai tuệ giác mang tính trải nghiệm rất khác nhau -- một về khía cạnh tính không và một về khía cạnh sáng tỏ bất nhị. Những tuệ giác phát sinh từ các trải nghiệm này rất soi sáng, vì chúng mâu thuẫn rất nhiều với cách hiểu thông thường của chúng ta về giác biết là gì.

Về bài kệ thứ nhất

Hai trải nghiệm rõ ràng nhất từ cái thoáng thấy ban đầu về bài kệ thứ nhất là sự thiếu vắng vai trò người làm và tuệ giác trực tiếp về sự vắng mặt của một tác nhân. Hai trải nghiệm này là then chốt cho giai đoạn 5 của tôi trong 7 giai đoạn tuệ giác.

1. Sự thiếu vắng vai trò người làm vốn nối kết và phối hợp các trải nghiệm.
Không có cái 'tôi' nối kết, các hiện tượng (ý nghĩ, âm thanh, cảm xúc, vân vân) hiện ra như bọt nước, trôi nổi và hiển lộ tự do, tự phát và không giới hạn. Cùng với sự vắng mặt của vai trò người làm cũng có một cảm giác sâu sắc về tự do và trong suốt. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng trên bình diện trải nghiệm thì đúng là như vậy. Chúng ta sẽ không có hiểu biết đúng khi bám quá chặt vào quan điểm 'tự hữu'. Thật đáng kinh ngạc khi quan điểm 'tự hữu' ngăn chúng ta thấy tự do như là không có người làm, duyên khởi và tương liên, sáng tỏ và Hiện Diện bất nhị.

2. Tuệ giác trực tiếp về sự vắng mặt của một tác nhân.
Trong trường hợp này, có sự nhận ra trực tiếp rằng “không có tác nhân”. Chỉ là một ý nghĩ rồi một ý nghĩ khác. Vì vậy, luôn luôn là ý nghĩ đang thấy ý nghĩ, chứ không phải một người quan sát đang thấy ý nghĩ. Tuy nhiên, trọng tâm của chứng ngộ này nghiêng về một trải nghiệm giải phóng tự phát và một cái thoáng thấy mơ hồ về bản chất rỗng không của các hiện tượng -- tức là các hiện tượng thoáng qua như bọt nước và phù du, không có gì thực chất hay rắn chắc. Ở giai đoạn này, chúng ta không nên hiểu lầm rằng mình đã trải nghiệm thấu đáo bản chất ‘rỗng không’ của hiện tượng và giác biết, dù có sự cám dỗ để nghĩ rằng mình đã như vậy. -:)

Tùy theo các điều kiện của từng cá nhân, có thể không hiển nhiên rằng đó là “luôn luôn là ý nghĩ đang thấy ý nghĩ chứ không phải người quan sát đang thấy ý nghĩ.” hoặc “người quan sát chính là ý nghĩ đó.” Vì đây là tuệ giác then chốt và là một bước không được phép sai trên con đường giải thoát, tôi không thể không nói với giọng hơi bất kính rằng,

Đối với những vị thầy đã dạy rằng,
“Hãy để các ý nghĩ sinh khởi và lắng xuống,
Hãy xem tấm gương nền là hoàn hảo và không bị ảnh hưởng.”
Với tất cả sự tôn trọng, họ chỉ vừa “blah” ra điều gì đó nghe hay nhưng mê lầm.

Thay vào đó,

Hãy thấy rằng không có ai đứng sau các ý nghĩ.
Trước hết, một ý nghĩ rồi một ý nghĩ khác.
Khi tuệ giác sâu hơn, về sau sẽ hiển lộ rằng,
Luôn luôn chỉ là cái này, Một Ý Nghĩ!
Không sinh khởi, sáng tỏ nhưng rỗng không!

Và đây là toàn bộ mục đích của anatta. Thấy thấu triệt rằng cái nền này thực sự không tồn tại. Chỉ có một dòng chảy, hành động hay nghiệp. Không có người làm hay cái gì được làm, chỉ có đang làm; không có người thiền hay thiền định, chỉ có đang thiền. Từ góc nhìn buông xả, “một người quan sát đang thấy ý nghĩ” sẽ tạo ấn tượng rằng có một người quan sát đang cho phép các ý nghĩ sinh khởi và lắng xuống trong khi chính nó không bị ảnh hưởng. Đây là ảo tưởng; đó là 'nắm giữ' trá hình dưới dạng 'buông xả'. Khi chúng ta nhận ra rằng ngay từ đầu không có nền, thực tại sẽ tự trình hiện như một toàn thể buông xả. Qua thực hành, ‘ý định’ giảm dần cùng với sự chín muồi của tuệ giác, và ‘làm’ sẽ dần được trải nghiệm chỉ như sự xảy ra tự phát, như thể vũ trụ đang làm việc. Với một số chỉ điểm từ 'duyên khởi', chúng ta có thể thâm nhập sâu hơn để thấy sự xảy ra này như một biểu hiện thuần túy của mọi thứ tương tác với mọi thứ và cùng sinh khởi. Thật ra, nếu chúng ta không thực thể hóa ‘vũ trụ’, thì nó chỉ là như vậy -- một biểu hiện của duyên khởi tương liên, vốn đúng ngay bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào.

Hiểu điều này, thực hành chỉ đơn giản là mở ra với bất cứ gì đang là.
Vì sự xảy ra đơn thuần này đúng ngay bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào.
Dù không nơi nào có thể gọi là nhà, ở khắp nơi đều là nhà.

Khi trải nghiệm chín muồi trong thực hành đại an lạc,
Trải nghiệm ấy là Maha! Vĩ đại, kỳ diệu và phúc lạc.
Trong các hoạt động đời thường như thấy, ăn và nếm,
Khi diễn đạt bằng thơ thì như thể toàn thể vũ trụ đang thiền.

Bất cứ điều gì được nói và biểu đạt thật ra đều là những hương vị khác nhau,
Của toàn thể này, nơi mọi thứ trong mọi thứ đều duyên khởi,
Như khoảnh khắc lung linh sống động này.

Đến lúc đó, rõ ràng rằng các hiện tượng thoáng qua vốn đã đang xảy ra theo cách hoàn hảo; tháo mở những gì phải được tháo mở, hiển lộ những gì phải được hiển lộ và lắng xuống khi đến lúc ra đi. Không có vấn đề gì với sự xảy ra thoáng qua này; vấn đề duy nhất là có thêm một ‘tấm gương’ phụ trội, một sự thực thể hóa do năng lực trừu tượng hóa của tâm. Tấm gương không hoàn hảo; chính sự xảy ra mới hoàn hảo. Tấm gương chỉ có vẻ hoàn hảo đối với một quan điểm nhị nguyên và tự hữu.

Quan điểm tự hữu và nhị nguyên được nắm giữ sâu dày của chúng ta đã rất vi tế và không hay biết mà nhân cách hóa “khía cạnh sáng tỏ” thành người quan sát, và loại bỏ “khía cạnh tính không” như các hiện tượng thoáng qua. Thách thức then chốt của thực hành là thấy rõ rằng sáng tỏ và tính không là một và bất khả phân, chúng chưa từng và không bao giờ có thể bị tách rời.

Về bài kệ thứ hai

Đối với bài kệ thứ hai, trọng tâm là sự sống động, nguyên sơ của các hiện tượng thoáng qua. Các ý nghĩ, âm thanh và mọi thứ thoáng qua đều không thể phân biệt với Giác Biết. Không có sự phân đôi thành một người trải nghiệm và một trải nghiệm riêng biệt; chỉ có một trải nghiệm tự phát liền mạch sinh khởi như người nghĩ và ý nghĩ, người nghe và âm thanh, người cảm nhận và cảm giác, vân vân. Trong nghe, người nghe và âm thanh là một không thể phân biệt. Đối với bất kỳ ai quen thuộc với trải nghiệm “I AM”, cảm thức hiện hữu thuần khiết ấy, trải nghiệm mạnh mẽ về hiện diện khiến người ta cảm thấy rất thật ấy, là điều không thể quên. Khi nền đã biến mất, tất cả các hiện tượng tiền cảnh tự hiển lộ như Hiện Diện. Nó như thể tự nhiên mang tính 'vipassanic' xuyên suốt, hay nói đơn giản là giác biết trực tiếp, không qua trung gian. Từ tiếng rít của máy tính, đến rung động của tàu MRT đang chuyển động, đến cảm giác khi bàn chân chạm đất, tất cả những trải nghiệm này đều trong suốt như pha lê, không kém “I AM” hơn “I AM”. Hiện Diện vẫn hiện diện trọn vẹn, không có gì bị phủ nhận. -:)

Sự phân chia chủ thể và đối tượng chỉ là một giả định.
Vì vậy, ai đó buông bỏ và cái gì đó để được buông bỏ là ảo tưởng.
Khi tự ngã ngày càng trong suốt,
Tương tự, các hiện tượng ngày càng sáng tỏ.
Trong sự trong suốt thấu triệt, mọi sự xảy ra đều nguyên sơ và sống động rõ ràng.
Sự hiển nhiên ở khắp nơi, sự sống động ở mọi nơi!

Đến lúc đó sẽ hiển nhiên rằng chỉ có quan điểm nhị nguyên được nắm giữ sâu dày là che khuất tuệ giác của chúng ta vào sự thật trên bình diện trải nghiệm này. Trong trải nghiệm thực tế, chỉ có sự trong sáng như pha lê của các hiện tượng đang hiển lộ. Khi trải nghiệm này chín muồi, thân tâm tan vào sự sáng tỏ bất nhị đơn thuần, và mọi hiện tượng được hiểu trên bình diện trải nghiệm như sự hiển lộ của Hiện Diện sáng tỏ bất nhị này -- tuệ giác then chốt dẫn đến chứng ngộ rằng “Tất cả là Tâm”.

Sau đó, đừng quá choáng ngợp hay tuyên bố vượt quá điều cần thiết; thay vào đó, hãy khảo sát sâu hơn. Sự sáng tỏ bất nhị này có biểu lộ bất kỳ đặc tính nào của tự tính độc lập, không biến đổi và thường hằng không? Một hành giả vẫn có thể mắc kẹt khá lâu trong việc vô tình làm rắn chắc Hiện Diện bất nhị. Đây là để lại dấu vết của 'Một tấm gương' như được mô tả trong giai đoạn 4 của 7 giai đoạn tuệ giác của tôi. Dù trải nghiệm là bất nhị, tuệ giác về tính không vẫn chưa có. Dù sự trói buộc nhị nguyên đã được nới lỏng đáng kể, quan điểm 'tự hữu' vẫn còn mạnh.

Khi 'chủ thể' biến mất, trải nghiệm trở nên bất nhị nhưng chúng ta đã quên mất 'đối tượng'. Khi đối tượng được làm rỗng hơn nữa, chúng ta thấy Dharmakaya. Hãy thấy rõ rằng đối với trường hợp một ‘chủ thể’ được thâm nhập trước, nó chỉ là một nhãn hiệu gom nhóm năm uẩn; nhưng ở cấp độ kế tiếp cần được phủ định, đó là Hiện Diện mà chúng ta đang làm rỗng -- không phải một nhãn hiệu, mà chính sự hiện diện ấy, tự thân vốn có tính bất nhị.

Đối với các hành giả Phật giáo chân thành đã làm chín muồi tuệ giác bất nhị, họ có thể tự hỏi tại sao Đức Phật cần nhấn mạnh nhiều đến duyên khởi nếu Hiện Diện bất nhị là chung cuộc. Trải nghiệm vẫn còn mang tính Vedanta, giống 'Brahman' hơn là 'Sunyata'. 'Tính rắn chắc của Hiện Diện bất nhị' này phải được phá vỡ với sự trợ giúp của duyên khởi và tính không. Biết điều này, hành giả sau đó có thể tiến tới hiểu bản chất rỗng không (duyên khởi) của Hiện Diện bất nhị. Đó là sự tinh luyện thêm trải nghiệm anatta theo bài kệ thứ nhất.

Đối với những hành giả “I AMness”, sau tuệ giác bất nhị, việc họ ở lại trong Hiện Diện bất nhị là rất thường thấy. Họ vui thích với ‘bổ củi, gánh nước’ và ‘xuân đến, cỏ tự mọc’. Không thể nhấn mạnh thêm nhiều; trải nghiệm quả thật có vẻ là chung cuộc. Hy vọng 'duyên' (điều kiện) có thể khởi lên cho các hành giả này để thấy dấu vết vi tế ngăn cản cái thấy.

Về Tính Không

Liên quan: các video và audio của John Tan về chủ đề này được tập hợp tại đây: Các video và audio YouTube của John Tan: Sự hợp nhất của Duyên khởi và Tính Không.

Nếu chúng ta quan sát ý nghĩ và hỏi ý nghĩ khởi lên ở đâu, nó khởi lên như thế nào, ‘ý nghĩ’ là gì. ‘Ý nghĩ’ sẽ hiển lộ bản chất của nó là rỗng không -- hiện diện sống động nhưng hoàn toàn không thể định vị. Điều rất quan trọng là không suy diễn, suy nghĩ hay khái niệm hóa, mà phải cảm nhận bằng toàn bộ hiện hữu của mình tính ‘không thể nắm bắt’ và ‘không thể định vị’ này. Nó dường như cư trú ‘ở đâu đó’ nhưng không có cách nào định vị được nó. Nó chỉ là một ấn tượng về một nơi nào đó “ở kia” nhưng không bao giờ thật sự “ở kia”. Tương tự, “tính ở đây” và “tính bây giờ” chỉ là các ấn tượng được hình thành bởi cảm giác, các uẩn của nhân và duyên, không có gì tự hữu ‘ở đó’; cũng rỗng không như ‘tính tự ngã’.

Bản chất rỗng không, không thể nắm bắt và không thể định vị này không chỉ đặc thù cho ‘ý nghĩ’. Tất cả các trải nghiệm hay cảm giác đều như vậy -- hiện diện sống động nhưng không có thực chất, không thể nắm bắt, tự phát, không thể định vị.

Nếu chúng ta quan sát một bông hoa đỏ sống động, rõ ràng và ngay trước mắt, “tính đỏ” chỉ dường như “thuộc về” bông hoa; trên thực tế không phải vậy. Cái thấy về màu đỏ không sinh khởi trong tất cả các loài động vật (chó không thể nhận biết màu sắc), và “tính đỏ” cũng không phải là thuộc tính tự hữu của tâm. Nếu được ban cho “thị lực lượng tử” để nhìn vào cấu trúc nguyên tử, tương tự cũng không tìm thấy thuộc tính “tính đỏ” ở bất cứ đâu, chỉ gần như là không gian hay khoảng trống hoàn toàn, không có hình dạng và hình thể có thể nhận biết. Bất cứ các hiện tướng nào đều sinh khởi tùy thuộc, và do đó rỗng không về mọi tồn tại tự hữu hay thuộc tính cố định, hình dạng, hình thể, hay “tính đỏ” -- chỉ sáng tỏ nhưng rỗng không, chỉ là các hiện tướng không có tồn tại tự hữu hay khách quan.

Tương tự, khi đứng trước một hố lửa đang cháy, toàn bộ hiện tượng ‘lửa’, sức nóng thiêu đốt, toàn bộ cảm giác ‘nóng’ vốn hiện diện rất sống động và có vẻ rất thật, nhưng khi được khảo sát thì chúng cũng không tự hữu “ở đó” -- chỉ hiển lộ tùy duyên khi các điều kiện có mặt. Thật đáng kinh ngạc khi các quan điểm nhị nguyên và tự hữu đã nhốt trải nghiệm liền mạch vào một cấu trúc “ai, ở đâu, khi nào”.

Tất cả trải nghiệm đều rỗng không. Chúng như hoa đốm giữa trời, như tranh vẽ trên mặt ao. Không có cách nào chỉ vào một khoảnh khắc trải nghiệm và nói cái này là ‘bên trong’ còn cái kia là ‘bên ngoài’. Tất cả ‘bên trong’ đều như ‘bên ngoài’; đối với giác biết, trải nghiệm liền mạch là tất cả những gì có. Điều quan trọng không phải là tấm gương hay ao nước, mà là tiến trình của hiện tượng giống như ảo ảnh: màu vẽ lung linh trên mặt ao; như ảo ảnh nhưng không phải ảo ảnh, như giấc mơ nhưng không phải giấc mơ. Đây là nền của mọi trải nghiệm.

Tuy nhiên, bản chất ‘không thể nắm bắt và không thể định vị’ này không phải là tất cả; còn có Maha này, cảm giác ‘tương liên’ vĩ đại không biên giới này. Khi ai đó đánh chuông, con người, cây gõ, cái chuông, rung động của không khí, tai và rồi hiện tướng kỳ diệu của âm thanh -- ’Tongsss…vang vọng…’ tất cả là một sự xảy ra liền mạch, một trải nghiệm. Khi thở, chỉ là một hơi thở toàn vẹn này; đó là mọi nhân và duyên cùng hội tụ để làm sinh khởi toàn bộ cảm giác về hơi thở này, như thể toàn thể vũ trụ đang thực hiện hơi thở này. Ý nghĩa của trải nghiệm Maha này không nằm trong lời nói; theo tôi, nếu không có trải nghiệm này thì không có trải nghiệm thật sự về ‘tương liên’, và Hiện Diện bất nhị là chưa trọn vẹn.

Trải nghiệm về bản chất rỗng không của chúng ta rất khác với trải nghiệm nhất thể bất nhị. Chẳng hạn, ‘khoảng cách’ được vượt qua trong nhất thể bất nhị bằng cách thấy thấu khía cạnh hư ảo của sự phân chia chủ thể–đối tượng, và kết quả là một Hiện Diện bất nhị. Đó là thấy tất cả chỉ là ‘Cái Này’, nhưng trải nghiệm Tính Không phá vỡ ranh giới qua bản chất rỗng không, không thể nắm bắt và không thể định vị của nó.

Không cần một ‘nơi chốn ở đâu’ hay một ‘thời điểm khi nào’ hay một ‘ai là tôi’ khi chúng ta thâm nhập sâu vào bản chất này. Khi nghe âm thanh, âm thanh không ‘ở trong đây’ cũng không ‘ở ngoài kia’, nó ở nơi nó là và biến mất! Mọi trung tâm và điểm quy chiếu tan rã với trí tuệ rằng sự hiển lộ khởi lên tùy duyên và do đó rỗng không. Trải nghiệm tạo ra một cảm giác “luôn đúng ngay bất cứ nơi đâu và bất cứ khi nào”. Một cảm giác ở nhà khắp nơi dù không nơi nào có thể gọi là nhà. Khi trải nghiệm bản chất tính không của Hiện Diện, một hành giả chân thành trở nên rõ ràng rằng quả thật Hiện Diện bất nhị vẫn để lại một dấu vết vi tế; khi thấy bản chất của nó là rỗng không, dấu vết cuối cùng làm rắn chắc các trải nghiệm tan rã. Cảm giác mát dịu vì Hiện Diện trở nên càng hiển lộ và vô nỗ lực hơn. Sau đó, chúng ta chuyển từ “Hiện Diện bất nhị sống động” sang “dù hiện diện sống động và bất nhị, nó không phải là gì thật có, rỗng không!”.

Về Maha và Sự Bình thường

Trải nghiệm Maha có thể nghe như thể người ta đang theo đuổi một loại trải nghiệm nào đó và dường như mâu thuẫn với ‘tính bình thường của giác ngộ’ được đề cao trong Thiền tông. Điều này không đúng; thực ra, không có trải nghiệm này thì bất nhị là chưa trọn vẹn. Phần này không nói về Maha như một giai đoạn để đạt tới, mà để thấy rằng Sunyata mang tính Maha. Trong Maha, người ta không cảm thấy tự ngã, người ta ‘cảm nhận’ vũ trụ; người ta không cảm thấy ‘Brahman’ mà cảm thấy ‘tương liên’; người ta không cảm thấy ‘bất lực’ vì ‘phụ thuộc và tương liên’ mà cảm thấy sự vĩ đại không biên giới, tự phát và kỳ diệu. Bây giờ hãy trở lại với ‘sự bình thường’.

Sự bình thường luôn là sở trường của Đạo gia. Trong Thiền, chúng ta cũng thấy tầm quan trọng của điều này được mô tả trong các mô hình giác ngộ như Năm vị của Tozan và Mười bức tranh chăn trâu. Nhưng sự bình thường chỉ nên được hiểu rằng bất nhị và thế giới Maha của chân như không phải là điều gì vượt ngoài. Không có cõi nào ở bên kia để đi đến, và không bao giờ có một trạng thái tách biệt khỏi thế giới hằng ngày bình thường của chúng ta; đúng hơn, đó là đem trải nghiệm bất nhị và Maha nguyên sơ, nguyên thủy và không nhiễm ô này vào những hoạt động tầm thường nhất. Nếu trải nghiệm này không được tìm thấy trong những hoạt động tầm thường và bình thường nhất, thì hành giả chưa làm chín muồi hiểu biết và thực hành của mình.

Trước đây, trải nghiệm Maha luôn là một sự kiện hiếm hoi trong trạng thái tự nhiên và được xem như một xu hướng thoáng qua đến rồi đi. Việc khơi gợi trải nghiệm này thường liên quan đến sự tập trung vào việc lặp đi lặp lại một nhiệm vụ nào đó trong một thời gian ngắn, chẳng hạn,

Nếu chúng ta thở vào rồi thở ra, vào rồi ra… cho đến khi chỉ đơn giản là toàn bộ cảm giác hơi thở này, chỉ hơi thở như mọi nhân và duyên hội tụ trong khoảnh khắc hiển lộ này.

Nếu chúng ta tập trung vào cảm giác bước chân, cảm giác cứng, chỉ cảm giác cứng ấy, cho đến khi chỉ đơn giản là toàn bộ cảm giác ‘cứng’ này khi bàn chân chạm đất, chỉ ‘cứng’ này như mọi nhân và duyên hội tụ trong khoảnh khắc hiển lộ này.

Nếu chúng ta tập trung vào việc nghe ai đó đánh chuông, cây gõ, cái chuông, rung động của không khí, tai, tất cả cùng hội tụ để cảm giác âm thanh này sinh khởi, chúng ta sẽ có trải nghiệm Maha.
...

Tuy nhiên, kể từ khi đưa giáo lý duyên khởi vào Hiện Diện bất nhị, qua nhiều năm, nó trở nên ‘dễ tiếp cận’ hơn, nhưng chưa bao giờ điều này được hiểu như một trạng thái nền. Dường như có một mối quan hệ có thể dự đoán giữa việc thấy duyên khởi tương liên và tính không với trải nghiệm Hiện Diện bất nhị.

Một tuần trước, trải nghiệm rõ ràng về Maha ló dạng và trở nên khá vô nỗ lực, đồng thời có sự nhận ra trực tiếp rằng nó cũng là một trạng thái tự nhiên. Trong Sunyata, Maha là tự nhiên và phải được tính trọn vẹn vào con đường trải nghiệm bất cứ gì khởi lên. Tuy vậy, Maha như một trạng thái nền đòi hỏi sự chín muồi của trải nghiệm bất nhị; chúng ta không thể cảm nhận toàn vẹn như sự tương liên của mọi thứ cùng tự phát sinh khởi như khoảnh khắc hiển lộ sống động này với một tâm bị chia cắt.

Vũ trụ là ý nghĩ đang khởi này.
Vũ trụ là âm thanh đang khởi này.
Chỉ sự khởi lên huy hoàng này!
Là Đạo.
Kính lễ mọi sự khởi lên.

Về Viên mãn Tự phát

Cuối cùng, khi hai trải nghiệm này xuyên thấm lẫn nhau, điều thật sự cần thiết chỉ đơn giản là trải nghiệm bất cứ gì khởi lên một cách rộng mở và không dè giữ. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng đừng đánh giá thấp con đường đơn giản này; ngay cả vô số kiếp thực hành cũng không chạm được chiều sâu thâm áo của nó.

Thật ra trong tất cả các tiểu mục -- “Về bài kệ thứ nhất”, “Về bài kệ thứ hai”, “Về Tính Không”, đã có một sự nhấn mạnh nhất định về con đường tự nhiên. Về con đường tự nhiên, tôi phải nói rằng Hiện Diện tự phát và việc trải nghiệm bất cứ gì khởi lên một cách rộng mở, không dè giữ và không sợ hãi không phải là 'con đường' của bất kỳ truyền thống hay tôn giáo nào -- dù là Thiền, Mahamudra, Dzogchen, Advaita, Đạo gia hay Phật giáo. Thật ra con đường tự nhiên là 'con đường' của Đạo, nhưng Đạo gia không thể tuyên bố độc quyền đối với 'con đường' chỉ vì nó có lịch sử lâu hơn. Kinh nghiệm của tôi là bất kỳ hành giả chân thành nào, sau khi làm chín muồi các trải nghiệm bất nhị, cuối cùng cũng sẽ tự động và tự nhiên đi đến điều này. Nó như ở trong máu, không có cách nào khác ngoài con đường tự nhiên.

Dù vậy, con đường tự nhiên và tự phát thường bị trình bày sai. Không nên hiểu nó là không cần làm gì hay thực hành là không cần thiết. Đúng hơn, đó là tuệ giác sâu nhất của một hành giả: sau hết vòng này đến vòng khác tinh luyện tuệ giác của mình về khía cạnh anatta, tính không và duyên khởi, người ấy đột nhiên nhận ra rằng anatta là một pháp ấn, và sáng tỏ bất nhị cùng tính không từ trước đến nay vẫn luôn là ‘nền’ của mọi trải nghiệm. Thực hành khi đó chuyển từ chế độ ‘tập trung’ sang ‘vô nỗ lực’, và để được như vậy cần sự thấm nhuần trọn vẹn của các tuệ giác bất nhị và tính không vào toàn bộ hiện hữu của chúng ta, giống như “các quan điểm nhị nguyên và tự hữu” đã xâm nhập vào ý thức.

Trong mọi trường hợp, cần cẩn trọng không biến tính rỗng không và sáng tỏ của chúng ta thành một bản thể siêu hình. Tôi sẽ kết thúc bằng một bình luận tôi đã viết trên một blog khác Luminous Emptiness vì nó tóm lược khá tốt những gì tôi đã viết.

Mức độ “không tạo tác”,
Chính là mức độ chúng ta mở ra với bất cứ gì đang là một cách không dè giữ và không sợ hãi.
Vì bất cứ gì khởi lên đều là tâm, luôn được thấy, nghe, nếm và trải nghiệm.
Cái không được thấy, không được nghe và không được trải nghiệm,
Là ý niệm mang tính khái niệm của chúng ta về tâm là gì.

Mỗi khi chúng ta khách thể hóa “sự rực sáng, tính nguyên sơ” thành một thực thể vô tướng,
Nó trở thành một đối tượng để nắm bắt, ngăn cản việc thấy “các hình tướng”,
kết cấu và chất liệu của giác biết.
Khuynh hướng khách thể hóa rất vi tế,
chúng ta buông ‘tính tự ngã’ nhưng lại vô tình nắm lấy ‘tính bây giờ’ và ‘tính ở đây’.
Bất cứ gì khởi lên chỉ duyên khởi, không cần ai, ở đâu và khi nào.

Mọi trải nghiệm đều bình đẳng, sáng tỏ nhưng rỗng không về tự tính.
Dù rỗng không, điều đó không hề phủ nhận sự sáng tỏ sống động của nó.

Giải thoát là trải nghiệm tâm đúng như nó là.
Tự giải thoát là tuệ giác thấu triệt rằng sự giải thoát này vốn luôn đã là như vậy;
Hiện diện tự phát, viên mãn tự nhiên!

TB:
Chúng ta không nên xem tuệ giác về tính không là 'cao hơn' tuệ giác về sáng tỏ bất nhị. Chỉ là các tuệ giác khác nhau ló dạng do các điều kiện khác nhau. Đối với một số hành giả, tuệ giác về tính rỗng không của chúng ta đến trước sáng tỏ bất nhị.

Để có một hiểu biết khái niệm chi tiết hơn về Tính Không, hãy đọc bài viết “Tính Không Bất Nhị” của Dr. Greg Goode.